SOSMA Malaysia: Apa Itu, Bila Digunakan dan Hak Orang Yang Ditahan

Pohon keputusan dengan garis masa untuk diisi

Log keluarga untuk 48 jam pertama

1. Catat masa dan tempat tangkapan, agensi, lokasi tahanan, alasan yang dimaklumkan serta nama pegawai penyiasat.
2. Semasa menelefon, sebut: “Saya ahli keluarga [nama]. Mohon sahkan lokasi tahanan, nama pegawai penyiasat dan alasan tangkapan yang dimaklumkan.”
3. Rekod setiap permintaan akses peguam, masa permintaan, jawapan yang diterima dan alasan jika akses ditangguhkan.
4. Senaraikan ubat atau rawatan yang diperlukan; catat bila maklumat diserahkan, siapa yang menerimanya dan bukti penerimaan.
5. Sediakan pek untuk peguam: kronologi satu halaman, notis atau dokumen diterima, butiran saksi dan perkara yang belum disahkan.
6. Jika lokasi belum disahkan, akses peguam ditangguhkan atau kesihatan mendesak, beritahu peguam segera dan minta langkah rasmi seterusnya.

Mengapa perkara ini penting

Keluarga biasanya mula panik apabila diberitahu bahawa seseorang ‘ditahan bawah SOSMA’. Perkara pertama yang perlu difahami ialah SOSMA banyak mengubah prosedur biasa: tempoh tahanan siasatan, akses kepada peguam, bukti sensitif, cara saksi tertentu memberi keterangan dan jaminan selepas pertuduhan. Namun, ia tidak bermaksud polis boleh menggunakan label SOSMA bagi apa-apa kes tanpa merujuk kesalahan keselamatan yang disenaraikan.

SOSMA menyediakan prosedur khas untuk menyiasat dan membicarakan kesalahan keselamatan. Ia bukan sabitan. Seseorang yang ditahan masih seorang suspek, bukan orang yang telah disabitkan. Jika pertuduhan dibuat, pihak pendakwa masih perlu membuktikan kesalahan di mahkamah, tertakluk kepada prosedur khas dalam Akta.

Apa yang undang-undang tetapkan

Seksyen 2 dan 3 mengehadkan Akta kepada ‘kesalahan keselamatan’ dalam Jadual Pertama. Kesalahan asas biasanya datang daripada undang-undang lain seperti Kanun Keseksaan; SOSMA menyediakan langkah khas untuk mengendalikan kes itu. Oleh sebab Jadual dan undang-undang berkaitan boleh dipinda, peguam perlu menyemak seksyen pertuduhan sebenar dan versi semasa undang-undang, bukan bergantung pada tajuk berita atau andaian bahawa semua kes jenayah terancang sama.

Di bawah seksyen 4, polis boleh menangkap tanpa waran seseorang yang dipercayai terlibat dalam kesalahan keselamatan dan mesti memberitahunya alasan tangkapan secepat yang boleh. Akta menyatakan seseorang tidak boleh ditangkap dan ditahan di bawah seksyen itu semata-mata kerana kepercayaan atau kegiatan politik yang sah. Tahanan awal ialah 24 jam; lanjutan sehingga tidak melebihi 28 hari memerlukan keputusan pegawai berpangkat Penguasa Polis atau lebih tinggi dan mesti bertujuan untuk siasatan.

Perbezaannya dengan reman biasa penting. Portal rasmi Kehakiman menerangkan bahawa, bagi kes biasa, polis yang mahu menahan suspek lebih 24 jam perlu memohon perintah reman Majistret. Seksyen 4(10) SOSMA pula menyatakan kuasa khasnya berkuat kuasa walaupun tidak selaras dengan seksyen 117 Kanun Tatacara Jenayah dan perkara tertentu dalam Perlembagaan. Oleh itu, jangan tunggu tarikh reman biasa sebelum mendapatkan peguam.

Seksyen 5 memberi dua perlindungan praktikal. Pegawai penyiasat hendaklah segera memaklumkan waris tentang tangkapan dan tahanan. Orang yang ditahan juga hendaklah dibenarkan berunding dengan peguam pilihannya. Walau bagaimanapun, pegawai sekurang-kurangnya berpangkat Penguasa boleh membenarkan penangguhan akses peguam tidak melebihi 48 jam jika terdapat alasan munasabah yang dinyatakan dalam Akta, seperti risiko gangguan terhadap bukti, bahaya kepada orang lain, amaran kepada suspek lain atau halangan mendapatkan semula harta berkaitan.

Jika seseorang didakwa atas kesalahan keselamatan, seksyen 12 meletakkan perbicaraan di Mahkamah Tinggi. Seksyen 13 menetapkan larangan umum terhadap jaminan, dengan pengecualian terhad bagi orang bawah 18 tahun, wanita, atau orang sakit atau uzur, dan pengecualian itu sendiri tidak terpakai kepada kategori keganasan yang dinyatakan. Isu jaminan sangat bergantung pada pertuduhan tepat; keluarga tidak patut menjanjikan bahawa bayaran penjamin pasti akan membebaskan orang itu.

Akta juga mengandungi langkah khas mengenai pintasan komunikasi, alat pemantauan elektronik, maklumat sensitif dan saksi terlindung. Ini tidak bermakna semua bahan pendakwaan diterima secara automatik atau peguam tidak boleh mencabar kes. Ia bermakna strategi pembelaan perlu dibuat oleh peguam yang membaca kertas pertuduhan, alasan tahanan, bahan pendedahan dan perintah mahkamah sebenar.

Apa maknanya untuk anda

Jika ahli keluarga ditahan, catat masa, tempat, agensi, nama atau nombor badan pegawai jika diketahui, lokasi tahanan dan apa yang dikatakan sebagai alasan tangkapan. Minta pengesahan terus daripada balai atau pegawai penyiasat; jangan sebarkan tuduhan, gambar dokumen atau maklumat peribadi di media sosial. Khabar angin atau hantaran terburu-buru boleh menyukarkan keluarga dan peguam mendapatkan maklumat yang betul.

Hubungi peguam jenayah dengan segera dan berikan kronologi ringkas serta dokumen yang sah. Beritahu peguam jika keluarga belum menerima makluman rasmi, akses peguam ditangguhkan, lokasi tidak diketahui, ubat tetap diperlukan atau terdapat kebimbangan kesihatan. Penangguhan sehingga 48 jam bukan penafian peguam tanpa had. Peguam boleh meminta identiti pegawai penyiasat dan merekod alasan serta masa akses dibenarkan.

Jangan anggap tempoh 28 hari mesti digunakan sepenuhnya atau bahawa tamat tempoh itu menjamin pembebasan. Polis boleh melepaskan lebih awal jika tahanan lanjut tidak perlu; pada penghujung proses, pihak berkuasa perlu menentukan langkah undang-undang seterusnya. Sebarang pertuduhan, permohonan jaminan terhad atau cabaran terhadap tahanan memerlukan nasihat berdasarkan dokumen sebenar.

Pengajaran utama

Pelajaran utama ialah memisahkan empat perkara: kesalahan asas yang disiasat, kuasa tahanan SOSMA, hak semasa tahanan, dan prosedur selepas pertuduhan. Menyebut ‘SOSMA’ sahaja tidak menjawab seksyen kesalahan, bukti, tempoh sebenar atau peluang jaminan.

Keluarga paling membantu apabila mereka membina rekod yang tepat, mendapatkan peguam awal, menjaga ubat dan keperluan kesihatan, serta tidak mengubah kes menjadi perbicaraan media sosial. Ketenangan dan catatan masa lebih berguna daripada khabar angin.

Kesimpulan

SOSMA memberi polis dan pendakwa prosedur luar biasa bagi kesalahan keselamatan yang disenaraikan, tetapi tahanan tetap bukan sabitan. Dapatkan alasan tangkapan, pastikan waris dimaklumkan, hubungi peguam segera, rekod sebarang penangguhan akses dan nilai pertuduhan sebenar sebelum membuat kesimpulan tentang tempoh tahanan atau jaminan.

Langkah terperinci

• Catat masa dan tempat tangkapan, agensi, lokasi tahanan, nama pegawai penyiasat serta alasan tangkapan yang diberikan.
• Minta pengesahan rasmi daripada balai atau pegawai penyiasat dan elakkan menyebarkan tuduhan atau dokumen peribadi di media sosial.
• Hubungi peguam jenayah dengan segera; berikan kronologi, identiti orang ditahan dan apa-apa dokumen yang diterima.
• Rekod bila waris dimaklumkan, bila akses peguam diminta dan alasan yang diberi jika perundingan ditangguhkan.
• Maklumkan keperluan ubat, rawatan atau keadaan kesihatan secara bertulis dan simpan bukti penyerahan maklumat itu.
• Jika pertuduhan dibuat, dapatkan salinan pertuduhan dan nasihat khusus tentang seksyen kesalahan, jaminan, bukti dan tarikh mahkamah.